Հարց 5

Հարց – Կոնֆլիկտների ժամանակ հաճախ եմ կորցնում ինքնատիրապետումս և հուզական բուռն ռեակցիա եմ ցուցաբերում: Դա շատ է խանգարում ինձ, հատկապես գործնական հարցեր լուծելիս:Ինչպե՞ս կառավարեմ զգացմունքներս կոնֆլիկտի ժամանակ:

Մարինե Պետրոսյան, հոգեբան -Կոնֆլիկտը միշտ հուզական է։ Եթե բացասական հուզական ռեակցիաներ չկան կողմերից գոնե մեկի մոտ, ապա կարելի է համարել, որ կոնֆլիկտ չկա։ Հարկ է նշել, որ հույզերը կարելի է զսպել և ճնշել, դրանք կարող են չգիտակցվել սուբյեկտի կողմից։ Այս դեպքում կոնֆլիկտն անվանում են լատենտ։ Արտաքին բարյացակամ հարաբերությունների պարագայում թշնամանքը կարող է արտահայտվել հանկարծակի, անկախ օպոնենտների կամքից։ Երբեմն ասում են «մենք վիճած ենք», վեճը հարաբերությունների վիճակ է, որը բնութագրվում է բացասական ապրումներով, լարվածությամբ, թշնամանքով։ Եթե կա հակասություն ապա իրավիճակը կոֆլիկտածին է, բայց կոնֆլիկտ կարող է չծագել։

Կոնֆլիկտների ժամանակ զգացմունքների ինքնակառավարման առաջին կանոնն է՝ ցուցաբերել հանգիստ ռեակցիա դիմացինի հուզական գործողություններին։

Երբ ձեր դիմացինը գտնվում է հուզական գրգռված վիճակում, ոչ մի դեպքում մի ենթարկվեք վարակման հոգեբանական օրենքին և մի ընկեք նույն վիճակի մեջ։ Այս դեպքում ինքներդ ձեզ տվեք հետևյալ հարցերը՝ «Ինչո՞ւ է նա իրեն այդպես պահում», «Որո՞նք են կոնֆլիկտ սկսելու նրա դրդապատճառները», «Կապվա՞ծ է արդյոք նրա վարքագիծը նրա անհատական-հոգեբանական առանձնահատկությունների հետ, թե՞ մի այլ պատճառ կա» և այլն։ Տալով ձեզ այդ հարցերը՝ դուք ունենում եք մի շարք առավելություններ։ Նախ ճգնաժամային իրավիճակում դուք ակտիվ աշխատացնում եք ձեր գիտակցությունը և պաշտպանում ձեզ հուզական պոռթկումից։ Երկրորդ` ձեր վարքագծով թույլ եք տալիս դիմացինին` «փուքսը թողնել»։

Երրորդ` դուք չեք լսում այն անպետք և վնասակար տեղեկատվությունը, որը կարող է հակառակորդը տալ։ Չորրորդ` պատասխանելով հարցերին, դուք լուծում եք մի շատ կարևոր խնդիր` փնտրում եք կոնֆլիկտի պատճառը, փորձում եք հասկանալ ձեր հակառակորդի դրդապատճառները։

Դրական արդյունք ունի, երբ շփման ընթացքում խոսում են իրենց վիրավորանքների, ապրումների մասին, սա հնարավորություն է տալիս լիցքաթափվելու։ Բայց դա պետք է արվի հանգիստ ձևով, այլ ոչ թե փոխադարձ վիրավորանքներով։ Պայմականորեն այս տեխնոլոգիան անվանենք զգացմունքների ռացիոնալիզացիա։ Հետևաբար զգացմունքների ինքնակառավարման երկրորդ կանոնն է զգացմունքների ռացիոնալիզացիան, հուզական վերապրումների բովանդակության փոխանակումը հանգիստ շփման ընթացքում։

Անցանկալի հուզական ռեակցիաների պատճառներից մեկը բանակցությունների ժամանակ կարող է լինել ինքնագնահատականի իջեցումը։ Հուզական ռեակցիաները բացառելու համար, հարկավոր է սեփական և հակառակորդի ինքնագնահատականը պահել բարձր մակարդակի վրա։ Այս տեխնոլոգիան պայմականորեն անվանում են բարձր ինքնագնահատականի պահպանում։

Կոնֆլիկտների ժամանակ զգացմունքների ինքնակառավարման առաջին կանոնն է՝ ցուցաբերել հանգիստ ռեակցիա դիմացինի հուզական գործողություններին։

 

Երբ ձեր դիմացինը գտնվում է հուզական գրգռված վիճակում, ոչ մի դեպքում մի ենթարկվեք վարակման հոգեբանական օրենքին և մի ընկեք նույն վիճակի մեջ։ Այս դեպքում ինքներդ ձեզ տվեք հետևյալ հարցերը՝ «Ինչո՞ւ է նա իրեն այդպես պահում», «Որո՞նք են կոնֆլիկտ սկսելու նրա դրդապատճառները», «Կապվա՞ծ է արդյոք նրա վարքագիծը նրա անհատական-հոգեբանական առանձնահատկությունների հետ, թե՞ մի այլ պատճառ կա»  և այլն։ Տալով ձեզ այդ հարցերը՝ դուք  ունենում եք մի շարք առավելություններ։ Նախ ճգնաժամային իրավիճակում  դուք ակտիվ աշխատացնում եք  ձեր գիտակցությունը և պաշտպանում ձեզ հուզական պոռթկումից։ Երկրորդ` ձեր վարքագծով թույլ եք տալիս դիմացինին` «փուքսը թողնել»։

Երրորդ` դուք չեք լսում այն անպետք և վնասակար տեղեկատվությունը, որը կարող է հակառակորդը տալ։ Չորրորդ` պատասխանելով հարցերին, դուք լուծում  եք մի շատ կարևոր խնդիր` փնտրում եք կոնֆլիկտի պատճառը, փորձում եք հասկանալ ձեր հակառակորդի դրդապատճառները։

Դրական արդյունք ունի, երբ շփման ընթացքում խոսում են իրենց վիրավորանքների, ապրումների մասին, սա հնարավորություն է տալիս լիցքաթափվելու։ Բայց դա պետք է արվի հանգիստ ձևով, այլ ոչ թե փոխադարձ վիրավորանքներով։ Պայմականորեն այս տեխնոլոգիան անվանենք զգացմունքների ռացիոնալիզացիա։ Հետևաբար զգացմունքների ինքնակառավարման երկրորդ կանոնն է  զգացմունքների ռացիոնալիզացիան, հուզական վերապրումների բովանդակության փոխանակումը հանգիստ շփման ընթացքում։

 

Անցանկալի հուզական ռեակցիաների պատճառներից մեկը բանակցությունների ժամանակ կարող է լինել ինքնագնահատականի իջեցումը։ Հուզական ռեակցիաները բացառելու համար, հարկավոր է սեփական և հակառակորդի ինքնագնահատականը պահել բարձր մակարդակի վրա։ Այս տեխնոլոգիան պայմականորեն անվանում են  բարձր ինքնագնահատականի  պահպանում։ Զգացմունքների ինքնակառավարման երրորդ կանոնն է` բարձր ինքնագնահատականի պահպանում բանակցությունների ընթացքում, որպես կոնստրուկտիվ վարքագծի հիմք։